Jump to content
Güven Şölen

ARAÇ ISITMA VE HAVALANDIRMA SİSTEMLERİ HAKKINDA BİLGİLENDİRME

Önerilen İletiler

ISITMA (KALORİFER) SİSTEMİ

Isıtma Sisteminin Görevi

Isıtma sisteminin görevi; araç içinin havasız kalmamasını, soğuk kış aylarında gerekli sıcaklığın temin edilmesini, araç içerisinde bulunanların sağlık, güvenlik ve konforunu sağlamaktır. Bu ısıtma işleminin gerçekleştirilmesi, araçlarda kullanılan kalorifer sistemleri ile yapılır.

Isıtma Sisteminin Çalışması ve Yapısı

Modern teknolojinin ürettiği araçlar, insanın rahatı ve sağlığı daha çok düşünülerek farklı şekilde imal edilmektedir fakat her modelin ısıtma havalandırma sisteminin çalışma prensibi ve yapısı temelde aynıdır.

Araçlarda kullanılan ısıtma ve havalandırma sistemleri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır.

  • Klasik ısıtma ve havalandırma (klimasız)
  • Yarı otomatik manüel (elle) veya otomatik kumandalı yapılan ısıtma ve havalandırma sistemleri ( klimalı)şeklindedir.

Isıtma tertibatında, dışarıdan alınan havanın kalorifer radyatöründen geçirilerek kabin içerisinin ısıtılması sağlanır. Kalorifer radyatöründe ısıtılan hava, elektrofan tarafından aracın değişik kısımlarına üflenir. İstendiğinde sıcak-soğuk konumunun ayarlanmasıyla sadece soğuk veya sıcak ya da ılık hava kabin içerisine üflenebilir, böylelikle aynı zamanda araç içinin havalandırılması yapılır. Yeni model araçlarda daha çok otomatik kalorifer sistemi kullanılır. Otomatik kalorifer sistemi pratik olarak klasik sistemin aynısı olup tek bir komple kutudan ibarettir. Sistem bir kumanda paneli ile elektronik olarak kontrol edilir. Klapeler (kapak) ve kalorifer musluğunun açma kapama işlemi, fan hızı, kabin içerisine alınan havanın sıcaklığı ve nemi otomatik olarak kontrol edilir; iç hava sirkülasyonu, sabit fan hızı, buğu çözme gibi bazı işlemler manuel olarak yapılır. Isıtma sistemine dizel araçlar için bir elektrik rezistanslı hava ısıtıcısı ilave edilmiştir. Ayrıca dizel ve bazı benzinli araçlar için ek su ısıtma tertibatı kullanılmaktadır.

Isıtma Sisteminin Parçaları ve Görevleri

Kalorifer Motorları

Görevi

Araçlarda 4 mevsim görev yapan havalandırma ya da iklimlendirme sisteminin bir parçası olan kalorifer motorlarının görevi, ısıtma ve havalandırma sistemindeki havanın hava kanallarında sirkülasyonunu sağlamaktır.

Çeşitleri

Kalorifer motorları araçların büyüklüklerine göre çeşitlik sağlamaktadır. Buda kalorifer motorunun kullandığı voltaja göre ve devire göre değişmektedir. Kalorifer motorlarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Çift devirli 12v
  • Tek devirli 12v
  • Çift devirli 24v
  • Çift devirli çift milli 12v
  • Çift devirli çift milli 24v

Yapısal Özellikleri

Dış havayı veya iç dolaşım havasını muhafaza dağıtıcı ünitesine göndermekle yükümlü olan fan 12 volt gerilimle beslenir ve yanında yer alan elektronik regülatör vasıtası ile sürekli olarak değişik hızlarda çalıştırılır. Kalorifer motoru otomatik olarak veya isteğe göre bir buton (düğme) ile devreye sokulabilir. Klasik sistemde kalorifer kutusu içerisinde ve alt kısımda hava girişine göre yerleştirilmiş olan farklı kalorifer motoru hızlara ayarlanabilir.

Arızaları

Kalorifer motorlarının muhtemel arızalarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Bobin sargılarında kısa devre yapması
  • Kalorifer motoru bobinin yanması
  • Kalorifer motoru kablo bağlantılarının gevşemesi
  • Kalorifer motoru rulmanın bozulması
  • Kalorifer motoru fanının kırılması

Kontrolleri

Kalorifer motorlarında yapılan kontrolleri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Bobinde şasi kaçak kontrolünün yapılması
  • Kalorifer motoru kablo bağlantılarının sıkılık kontrolünün yapılması
  • Kalorifer motoru rulmanın ses yapıp yapmadığının kontrolünün yapılması
  • Kalorifer motoru fanının kırılmasının gözle kontrolünün yapılması

Kalorifer Radyatörleri

Görevi

Kalorifer radyatörü aracın içini ısıtmak için gerekli olan ısının kalorifer motoruna sağlaması amacı ile kullanılır. Kalorifer radyatörü torpidonun içinde bulunur ve ısınmış motor soğutma sıvısının bir kısmı bu radyatörden geçirilir. Havalandırmayı açıp ayarını sıcağa getirdiğinizde hemen arkasında bulunan küçük elektrik fanı çalışır ve aracın içini ısıtmaya başlar. Motor soğutma sıvısı ısınmadan kalorifer radyatörü de ısınmaz. Kalorifer sistemi motor soğutma sıvısından aldığı ısıyı araç kabini içerisine üflemesi ile ısıtmış olur.

Çeşitleri

  • Borulu Tip Radyatörler

Bu radyatörler, alt ve üst su depolarının başlık yerlerine lehimlenmiş yuvarlak ve yassılaştırılmış bir takım su borularından (su tüplerinden) oluşur. Genellikle su boruları dik olarak yerleştirilir. Bazen yatay akışlı radyatörler de bulunmaktadır. Hava kanatçıkları, ince bakır veya pirinç malzemeden düz veya kıvrık olarak yapılır. Bu kanatçıklar su boruları üzerine lehimlenmiştirler.

  • Petekli Radyatörler

İkişer ikişer ince borular oluşturacak şekilde birbirine lehimlenmiş metal şeritler, arı peteğine benzer şekilde zikzaklı olarak radyatör üst deposu ile alt deposunu birbirine birleştirir. Su geçitleri ince metal şeritlerden yapılan hava kanatçıkları ile birbirinden ayrılmak ve bunlar hava geçitlerini oluşturmaktadır. Su geçitlerinin genişliği hemen hemen radyatör peteğinin genişliği kadardır. Petek modeli meydana getirilmek üzere birleştirilirken aralarında kalan hava geçitleri, genellikle düzgün altıgen şeklini alırlar.

  • Malzemelerine göre kalorifer radyatörleri:
  • Bakır radyatörler
  • Pirinç radyatörler
  • Alüminyum alaşım radyatör

Yapısal Özellikleri

Radyatörler su geçişlerini sağlayan boruların ve borular arasına lehimlenen incesaçların aldığı şekillere göre isimlendirilir. Çeşitli radyatör peteği olmakla beraber, otomobille de en çok, borulu ve düz hava kanatlıklı olmak üzere iki tip kullanılır. Isının dağıtımı açısından, radyatör ne kadar büyük ise o nispette ısıtma etkinliğine sahip olur. Radyatörler petek şekline bağlı olarak sınıflandırılırlar. Kalorifer radyatörü alüminyum veya bakırdan imal edilmiştir. Aracın değişik bölümlerine sıcak havanın daha etkin gönderilebilmesi için bazı araçlarda birden fazla kalorifer radyatörü kullanılmaktadır

Arızaları

Kalorifer radyatörlerinin muhtemel arızalarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Radyatörün delinmesi
  • Radyatör bağlantılarının gevşemesi
  • Radyatörün tıkanması
  • Radyatörün sızdırması

Kalorifer Rezistansları

Görevleri

Araç iç kabinlerinde klima veya kalorifer sistemi çalıştırılmadan iç ortamı hızlı ısıtmak veya ısınmak için kullanılır. Kalorifer kumanda panelinde kirezistans düğmesinden kumanda edilir. Rezistans üzerinden elektrik akımını geçirerek ısınır. Rezistansın arkasındaki fandan gelen hava rezistansın üzerinden geçerek ısınır ve araç içine dolarak iç ortamı ısıtır.

Yapısal Özellikleri

Elektrik enerjisini ısı enerjisine dönüştüren direnç tellerine “rezistans” denir. Rezistanslar, oldukça yüksek bir öz direnç ve büyük bir ısıl dayanım (1400 0C‘ye kadar) gösterir. Genellikle içinde krom(Cr), alüminyum(AL) ve nikel(Ni) bulunan demir(Fe) alaşımlarından yapılır. Ama genel olarak halk arasında krom-nikel tel olarak bilinir. Rezistans teli elektrik akımına karşı direnç gösterir. Böylelikle ısı meydana gelir. Kalorifer rezistansında ısıtma rezistansları rölesi de bulunur.

Kontrolleri

Kalorifer rezistanslarının kontrollerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Rezistans tellerinin kopukluk kontrolü
  • Rezistans tellerinin şasi kaçak kontrolü
  • Isıtma rezistansları rölesi kontrolü
  • Kablo bağlantıları kontrolü
  • Rezistans bağlantıları kontrolü

Röleler

Görevleri

Küçük değerli bir akımın oluşturduğu elektromanyetik alan ile yüksek güçte veya akımda çalışan bir alıcıyı(yükü) çalıştırabilmek (anahtarlayabilmek) için bir ya da daha fazla anahtar grubunu kontrol ederler. Özetle küçük akım ve gerilimlerle daha büyük akım ve gerilimlerini kontrolünü sağlarlar. Röleler aynı zamanda farklı frekans ve dalga türlerinden de etkilenmeden anahtarlama yaparak çok farklı özellikteki elektrik ve elektronik devrelerin kontrolünü sağlarlar. Röleler elektronik devrelerin giremediği(yüksek ısı, nem veya sıvı ortamları vb.) bazı hava ve sıvı kontrol sistemlerinde mutlaka kullanmak zorundadır. Röle uygulamalarda karşılaşılan problemlerde şöyle özetlenebilir. Mekanik olarak çalıştığı için çok arıza yapar. Kontaklar sürekli birbirine yapışıp açıldıkları için oluşan elektrik atlamaları zamanla kontakların oksitlenmesine ve iletimini kaybetmesine neden olur. İletime geçme süresi daha uzundur. Ayrıca kontakların çekilip bırakılmasında çıkarmış olduğu ses pek hoş değildir.

Çeşitleri

Röleler manyetik röleler, dil kontak, termik röleler ,aşırı akım koruma röleleri şeklinde çeşitlendirilebilir. Röle çeşitlerinden kullanıldığı devreye göre uygun olanı seçilmelidir

  • Manyetik Röleler

Bir demir çubuğun etrafına sarılmış yalıtkan yüzey ile kaplanmış bir iletken telden geçen akım bir manyetik alan oluşturarak yakındaki metalleri kendine doğru çeker. Akımın bu özelliğinden faydalanarak manyetik röleler imal edilir.

  • Dil kontak Röleler

Havası alınmış bir cam tüp içine manyetik alandan kolayca etkilenen metal kontakların yerleştirilmesi ile yapılan röleye dil kontak, kontak sayısı fazla ise dil kontak rölesi denir. Dil kontakların sıvı seviye kontrol, su altında çalışan cihazlarda, uzaktan kontrol anahtarı ve otomobillerin uyarı ışıkları gibi birçok kullanım alanları vardır. Dil kontaklı rölelerde kontağın kapanması için bir mıknatıs yaklaştırmak veya cam kılıf üzerine sarılan bobin üzerinden akım geçirmek yeterlidir. Dil kontaklar manyetik alan kontrollü anahtardır. Anahtarın açılıp kapanması ise manyetik alan değişimine bağlıdır.

  • Termik Röleler

Ortamdaki ısı değişikliğine göre kontaklarını açan ya da kapayan röle türüdür. Termik röleler çalışma sırasında aşırı ısınan motorların durdurulmasında veya ütü, saç kurutma makineleri gibi ısı üreten cihazlarda uygun ısı seviyesinde daha fazla ısınmayı engellemek amacı ile sıklıkla kullanılır.

  • Aşırı Akım Koruma Röleleri

Bir yük devresinde hattın başına konulan sigortalar çalışma karakteristikleri nedeni ile yükü değil hattı korurlar. Yükleri arızadan önce korumak için çeşitli röleler kullanılır. İşte aşırı akım rölesi, aşırı akımların motor sargılarına vereceği zararları önlemek amacı ile kullanılır.

Yapısal Özellikleri

Yarı iletken esasına dayalı olarak çalışan tristör ve triyakların imal edilmesinden sonra kullanım alanı daralan röleler yine de çok yüksek akım ve gerilim kontrolü gerektiren uygulamalarda halen kullanılmaktadır.

Rölelerin genel olarak 5V-48V arasında gerilimle beslenen bobinleri, 5mA-150mA arasında akım çekerler. Kontakları ise 0.5A-70A arasındaki akım değerlerine dayanabilirler. Röleler, elektrik sektöründe en çok kullanılan, en önemli elemanlardan biridir. Elektromekanik bir anahtarlama elemanı olan röleler, düşük akımlar ile yüksek akımları kontrol etmek için kullanılırlar. Bir nevi, yüksek akımlar için elektromekanik bir ara yüz sağlarlar. Tipik bir röle iki kısımdan oluşur: Rölenin bobini ve kontaklarıdır. DC gerilim ile beslenen bobin ve bu bobine bağlı olan mekanik kontaklar. Rölenin içinde bobin ve kontaklar birbirinden yapısal olarak izole edilmiştir, dolayısıyla bobinin besleme devresi ile kontakların bağlandığı devre ayrıdır. Ancak diğer taraftan bobin ile kontaklar birbirine manyetik olarak bağlıdır.

Kontrolleri

Röle kontrollerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

  • Kesici açma ve kapama kontak zamanları ölçümü
  • Kesici kontak geçiş direnç ölçümleri
  • Motor ve bobin akımları ölçümü
  • Kesici mekanik kontrolleri

HAVALANDIRMA SİSTEMİ

Aracın kabin içerisine giren egzoz gazları, motorun çalışması sırasında etrafında oluşan buhar ve gazlar, dış çevreden gelen zararlı gazlarla dolar. Bu zararlı gazlar uzun süre solunduğunda araç içinde bulunan sürücü ve yolcuların sağlığına zarar verir. Zararlı gazların temizlenmesi gerekir. Bu zararları önlemek için kabin iç kısmına ön göğüs ve arka yan kısımlara yerleştirilen kapakçık ve kanatçıklar vardır.

Havalandırma Sisteminin Görevi

Havalandırma sisteminin görevi; araç içi havasının değişimini, sirkülasyonunu veya havanın ısıtılmasını, soğutulmasını sağlamaktır.

Havalandırma Sisteminin Çalışması ve Yapısı

Havalandırma sistemi, hava yönlendirme klapeleri, klape motorları, hava yönlendirme kanalları, üfleçler, kumanda paneli ve bunlara hava veren ısıtma / soğutma sistemi elemanlarında oluşur. Kumanda panelinden havalandırma düğmesi çalıştırıldığında elektrofan tarafından dışarıdan alınan hava kalorifer radyatöründen geçirilerek kabin içerisine aracın hava kanalları ile değişik kısımlarına üflenir. Hava kanalları uzun olur ise üfleçler kullanılır. İstendiğinde sıcak-soğuk konumunun ayarlanmasıyla soğuk, sıcak ya da ılık hava kabin içerisine alınır.

Havalandırma Sisteminin Parçaları ve Görevleri

Havalandırma sistemi elemanlarından olan, kumanda paneli, hava yönlendirme klapeleri, hava yönlendirme kanalları, üfleçler ve klape motorlarının özellikleri aşağıdadır.

Hava Yönlendirme Klape Motorları

Görevleri

Havanın dışarıdan, doğrudan doğruya kabin içerisine alınmasını veya içerdeki havanın aracın değişik kısımlarına sıcak şekilde (kalorifer radyatöründen geçerek) veya soğuk olarak ya da karıştırılarak yönlendirilmesini sağlamaktır.

Çeşitleri

Havalandırma ve ısıtma sisteminde kullanıldığı yere göre isimlendirilirler.

  • Yoğun basınç motor klapesi
  • Hava devridaimmotor klapesi
  • Buğu çözme motor klapesi
  • Sıcak hava motor klapesi
  • Soğuk hava motor klapesi

Yapısal Özellikleri

Hava üfleme tertibatının içerisinde bulunur. Elektrofanın ön tarafına veya arka tarafına yerleştirilir. Kalorifer sisteminde elle bir tel vasıtası ile ayarlanarak kumanda edilir. Klima sisteminde ise elektronik veya manuel kumandalıdır.

Arızaları

Hava yönlendirme klape motorlarının muhtemel arızalarını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Klape motorunun yanması
  • Klape motorunda kısa devre olması
  • Klape bağlantılarının gevşemesi veya çıkması
  • Klape bobin bağlantılarının gevşemesi
  • Klape telinin çıkması

Hava Yönlendirme Kanalları

Görevleri

Havalandırma sisteminde hava yönlendirme hortumları/kanalları önemli yere sahiplerdir. Çünkü havalandırma sistemde üretilen hava, yönlendirme hortumları ile araç içerisine alınır ve dağıtılır.

Hava yönlendirme hortumlarının iki görevi vardır:

  • Havalandırma sisteminde üretilen havanın araç içerisinde istediğimiz yere göndermemizi sağlar.
  • Havanın dışarıdan istenildiğinde araç içerisine alınmasını sağlar.

Çeşitleri

Hava yönlendirme kanalları aşağıda belirtildiği gibi farklı isimlerle anılırlar.

  • Kabin içi dağıtım kanalları

Kabin içerisine alınan hava, aracın alt kısmına (ayak bölümüne), ön göğüs kısmına ve yanlara, ön camlardaki buz ve buğuyu gidermek için defrost çıkışına kabin içi dağıtım  kapakları (klape) ile sağlanır. Bu klapeler klasik sistemlerde elle, otomatik sistemlerdeaktüvatör ile kumanda edilir. Havanın nereye yönlendirileceği kumanda paneli üzerindeki düğmeler vasıtası ile yapılır. Camlardaki buz buğunun çözülmesi defrostdüğmesi ile yapılır.

Hava dağıtım kanalları

  • Ön Panel Ortasındaki Hava Dağıtım Kabini

Bu kabin, klima cihazında sıcak hava klapesinin arkasında durur ve on panele sabitlenmiştir. Elektrofandan gelen hava, dağıtım kabininde karşılaştırılır. Klape konumuna göre hava, direkt havalandırma için on panel üst taraftaki ızgaralara girer.

  • Arka Ayak Bölmesindeki Hava Dağıtım Kabinleri

Bu kabinler ön koltukların altındadır. Dağıtma kabininde elektrofandangelen hava, iki hava klapesi üzerinden arka yan camlar buğu çözme ızgaraları, arka ayak bölmesi ızgaraları ve direkt havalandırma için arka direklere iletilir.

Yapısal Özellikleri

Hava kanalları hava dağıtımına ait en önemli bileşenlerle birleştirilir. Plastik kalıp parçaları, bu bileşenleri birbirine bağlar ve hava kanalı görevi görürler. Bu şekilde tüm hava akışlı girişten, toz ve polen filtreleri üzerinden her bir ızgaraya kadar iletilir. Kontrol panelindeki ızgaralar elektro motorla çalıştırılan dizayn kapakçıklarının arkasındadır.

Kontrolleri

Hava yönlendirme kanallarında yapılan kontrolleri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.

  • Plastik hortumların yırtıklık kontrolleri
  • Hava kanallarının bağlantı kontrolleri
  • Hava kanallarının tıkanıklık kontrolleri
  • Ek hava kanalı birleşim yerlerinde kaçak hava kontrolleri
  • Hava kanalı kırıklık kontrolleri

Üfleçler

Her araçta mevcut olan ve ısıtma ve havalandırma sisteminin son elemanı olan üfleçler aşağıdaki resimde görülmektedir.

Görevleri

Havalandırma sisteminde üretilen havanın araç içerisine çıktığı son noktadır.Sistemde üretilmiş olan havanın araç içerisine belirlenen açılarda dağılmasını sağlar. İstendiğinde ise üfleçler üzerinde kumanda edilerek hava akımı azaltılır veya tamamen kesilir.

Yapısal Özellikleri

Üfleçler havalandırma sistemlerinde kullanıldıkları için sıcak ve soğuk hava akımlarına dayanıklı plastik malzemelerden yapılırlar. Böylelikle sıcaklık değişmelerinde elastik özelliklerini kaybetmemiş olurlar. Üfleçler hava akımının son çıkış noktası olduğu için havayı belli acılar içerisinde yönlendirecek şekilde yapılırlar. İstenildiğinde ise hava akımını azaltacak veya kapatacak şekilde kumanda edilebilirler.

Kontrolleri

Hava yönlendirme üfleçlerinde yapılan kontrolleri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

  • Havalandırma yuvasına bağlantı kontrolleri
  • Kırıklık veya çatlaklık kontrolleri
  • Yanık kontrolleri
  • Hareketli bağlantıların kontrolleri

Kalorifer Kumanda Paneli (Ayar Düğmeleri)

Görevleri

Çevre sıcaklıklarında araç içi havasının değişimini sağlamak için havalandırma sisteminde bulunan klape motorlarına kumanda etmemizi sağlayarak aracın içindeki havanın yönlendirilmesini sağlamaktır.

Havalandırma /ısıtma kumanda paneli

1. Hava dağıtıcısı

2. Hava girişi (geri dönüşüm)

3. Sıcaklık ayarı

4. Arka cam buğu giderme düğmesi

5. Hava debisi

6. Klima

Çeşitleri

  • Hava Dağıtıcısı Düğmesi

Kabin içinde ısıtma havalandırma sistemindeki havanın istediğimiz yöne yönlendirmemizi sağlar.

  • Hava Girişi Düğmesi

Kabin içine alınacak havanın klapesine bağlıdır. Düğme kumanda edildiğinde içeriye alınacak havanın yolunu açar. Böylelikle dışarıdaki hava araç içine alınmış olur.

  • Sıcaklık Ayarı Düğmesi

Kabin içine verilecek havanın sıcaklığını ayarlayan düğmedir. Klasik kalorifer sistemlerinde ayar düğmesi kırmızı uçta ise ısıtma başlar, mavi uçta ise soğutma başlar, ara konumlarda karışım sıcaklığı ayarlanır. Otomatik sistemlerde kumanda paneli üzerindeki düğmelere, aracın markasına göre kırmızı veya mavi konuma çevrilmesiyle veya basılmasıyla elektronik kontrol ünitesi tarafından otomatik olarak ayarlanır.

  • Devirdaim Düğmesi

Kabin içerisindeki havanın kabin dışına çıkarmadan sirkülasyonunu sağlar. Devirdaim düğmesi aktifken klima, ısıtma ve havalandırmadaki dışarıya açılan klapeler kapalı durumdadır.

  • Arka Cam Buğu Giderme Düğmesi

Araç içerisindeki arka camın buğusunu çözmek için kullanılır. Arka cam üzerinde bulunanrezistansı çalıştırarak buğunun çözülmesini sağlar.

  • Temiz Hava Devridaim Düğmesi

Çevre sıcaklıklarında araç içi havasının değişimini sağlamak amacı ile motor çalıştırıldıktan sonra kullanılır. Bunun yanında hava devridaimkonumu herhangi bir zaman kısıtlaması olmaksızın çalıştırılabilir ve böylelikle yüksek sıcaklıklarda fazla soğutma sağlanır.

  • Yatay Yönde Ayar Düğmesi

Kabin içine verilecek havanın sıcaklığını veya soğukluğunu ayarlayan düğmedir. Klasik kalorifer sistemlerinde ayar düğmesi kırmızı uçta ise ısıtma başlar, mavi uçta ise soğutma başlar, ara konumlarda karışım sıcaklığı ayarlanır. Otomatik sistemlerde kumanda paneli üzerindeki düğmelere, aracın markasına göre kırmızı veya mavi konuma çevrilmesiyle veya basılmasıyla elektronik kontrol ünitesi tarafından otomatik olarak ayarlanır.

  • Hava Miktarı Ayar Düğmesi

Hava miktarı elektrofan kumanda anahtarıyla veya hava ızgaraları üzerinde bulunan düğmeler ile ayarlanır. Hava miktarı ayarı kumanda düğmesi, havalandırmaya kumanda eder. Bu düğme de çeşitli açısal konumları kaydeden ve elektronik kontrol ünitesine sinyal gönderen bir potansiyel metreye bağlıdır. Manuel olarak dört sabit hava akımı miktarı seçilebilir. Eğer "AUTO" fonksiyonu seçilmiş ise sistem otomatik olarak gereken sıcaklığa ulaşmak ve bu sıcaklığı sabit tutmak için en uygun hava akımı miktarını seçer.

Yapısal Özellikleri

Elektronik kontrollü ısıtma-havalandırma sistemleri klima sistemleriyle entegre edilerek çok daha fonksiyonel bir yapı kazanmışlardır. Bu entegrasyon (uyum) sonucunda araç içinde ısıtma-havalandırma ve soğutma parametreleri tek bir birim tarafından kontrol edilerek araç kabininde optimum iklimlendirme gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Isıtma-havalandırma da kullanılan sensörlerlerden gelen bu sinyaller işlemcinin (ECU) hafızasındaki kombinasyonlara(birleşim) göre değerlendirilir ve arzu edilen kabin içi sıcaklığını sağlamak üzere hareket elemanlarına kontrol sinyalleri gönderilir. Kumanda paneli ile de bu parametreler değiştirilerek havalandırmaya kumanda edilir. Kalorifer kumanda panelleri elektronik olmadığı zaman paneldeki düğmelerle havalandırmadaki kelebeklere elektrikle kumanda edilir. Günümüzde azda olsa kalorifer kumanda panelindeki düğmelere bağlı teller ile de kelebeklere manuel olarak da kumanda edilmektedir.

İLAVE KALORİFER SİSTEMLERİ

İlave kalorifer sistemleri motorun dizel veya benzinli olmasına göre bazı araçlarda ek ısıtıcı sistemi olarak kullanılmaktadır. Bunları elektrikli ve ek su ısıtıcılı olarak iki grupta inceleceğiz.

Yapısı

İlave kalorifer sistemleri yapıları bakımından farklı yapıdadırlar. Bundan dolayı bu farklı yapılardaki sistemlerin yapıları ayrı ayrı incelenecektir.

  • Elektrikli ek ısıtıcı (PTC)

Özellikle dizel motorlu araçlara ''elektrikli ek ısıtıcı'' yerleştirilir. Elektrikli ek hava ısıtması, motor suyu sıcaklığı derecesinin çok düşük olduğu hallerde, soğuk çalıştırma sonrası araç içinin kısa sürede ısıtılmasını sağlar. Ayrıca buz ve buğu çözme işleminde kullanılır. Araç ek su ısıtmasına sahipse bu, uygun dış sıcaklıkta kalorifer desteği olarak kullanıldığından, elektrikli ek hava ısıtması devre dışı kalır. Elektrikli ek hava ısıtması, direkt iç mekana giren havayı ısıtır. İşletim için gerekli bütün bilgileri, konfor veri hattı (kontrol üniteleri arasında bağlantı sağlayan sistem) üzerinden alır. Bu elektrik rezistanslı ek ısıtıcı klima bloğunda yer alır ve 1000-1800 watt gücündedir. Bu rezistansın üzerinden geçen havada ısınmış olur. Şekil 3.2’de elektrikli ek hava ısıtma elemanı görülmektedir. Elektrikli ek hava ısıtmasının çalıştırılmasında aşağıdaki şartlar dikkate alınır:

  • Otomatik veya yarı otomatik klima tertibatında veri hattı üzerinden otomatik olarak kaloriferde ise, kullanıcılar kumanda ünitesinde %90'lık bir ısıtma gücü ayarlamışlarsa (analog sinyal)

Motor soğutma sıvısı sıcaklığı 60 °C- 75 °C'den düşükse

  • Devir, 500 d/dk'dan yüksekse
  • Yük yönetim sistemi aktif değilse
  • Dış hava sıcaklığı 13 °C'den düşükse
  • Akü gerilimi 11,5 volttan yüksekse
  • Alternatör yükü % 65'ten düşükse
  • AC veya bazı modellerde ECON tuşu basılı değilse
  • Ek Su Isıtma Sistemi

Motordan bağımsız çalışan ilave ısıtma cihazlarından biride ''ek su ısıtması'dır. Isı kaynağı olarak araç yakıtından faydalanılır. Ek su ısıtmasını etkinleştirmenin üç olanağı vardır.

  • Ek su ısıtması aşağıdaki görevler için kullanılır:

o Araç iç mekânını ısıtabilmek ve araç camlarının buzlarını çözebilmek için bağımsız kalorifer olarak

o Araç, güneş altına park edildiğinde, iç bölüm ısısını düşürmek amacıyla bağımsız havalandırma olarak

o Benzinli ve dizel motorlarda ek ısıtıcı olarak

Eğer dizel motorlu araç ek su ısıtmasına sahipse, bu, dışarıdaki ısı 5 °C 'nin altına düştüğünde otomatik olarak ek ısıtma fonksiyonunu üstleneceğinden, elektrikli ek hava ısıtmasına gerek duyulmaz.

  • Ek Su Isıtıcısının Yapısı

Isıtma ya da havalandırma fonksiyonları gösterge paneli ekranında ayarlanabilir.

o Ek su ısıtmasının, kullanma ünitesindeki hemen ısıt komutu tuşunun üzerinden aktifleştirilir.

o Ek su ısıtmasının, veri ekranına sahip çok fonksiyonlu gösterge üzerinden programlanır. Programlama, gösterge panelinde bulunan ekran üzerinden ''bağımsız kalorifer'' adı altında gerçekleştirilir.

o Ayrı ek su ısıtması uzaktan kumandası ile açılıp kapatılabilir.

Motorun çalıştırılmasından sonra, soğutma suyu ek bir ısıtıcıyla ısıtılır. Bu sayede dizel motorlar, performanslarını artırır ve kısa süre içinde çalışma sıcaklığına ulaşır. Ayrıca aracın içi de daha hızlı bir şekilde ısıtılır. Motor çalışmadığı sırada ek su kaloriferi devreye sokulursa soğutma suyu kapama solenoid valfi kapanır. Devridaim pompası soğutma suyunu, ek su kaloriferi içindeki su kılıfının içinden ve daha sonra aracın içindeki kalorifer radyatörlerinin içinden pompa valf ünitesine ve tekrar ek su kaloriferine pompalar ve aracıniçi ısıtılır. Kullanıma başlamadan önce aracın içinin ısıtılması ile camlardaki buğulanma ve karlanma açılır. Çevrenin daha iyi görülmesi sağlanır. Önceden ısıtılmış bir aracın içindeki uygun kıyafetler, emniyet kemerinin koruma etkisini ve sürücünün tepki verme yeteneğini artırır. Bu nedenle ek kaloriferin kullanılmasında fayda vardır. Ek su ısıtma cihazları sıcaklık sensörüne sahiptir ve su sıcaklığının denetimi ve ayarı bu sensörle yapılmaktadır. Soğutma suyu sirkülasyonu, motorun çalışmadığı durumlarda devridaim pompası ile sağlanır. Devridaim pompası, ek su kaloriferi kontrol ünitesi tarafından elektrikle çalıştırılır. Ek su ısıtma cihazı, egzoz borusu ve susturucudan oluşan bir egzoz sistemine sahiptir. Egzoz sistemi, ortaya çıkan egzoz gazlarını, aracın egzoz sisteminden bağımsız olarak açığa iletir. Aracın yakıt deposundan ısıtma cihazına yakıt gönderilmesini dozaj pompası üstlenir. Dozaj pompası, bir besleme, dozaj ve blokaj sistemidir. Dozaj pompası çalışma sırasında yakıtın dozajını ayarlar ve ısıtma cihazı kapatıldıktan sonra yakıt akışını bloke eder.

  • Soğutma Suyu Dolaşım Pompası

Pompa supap ünitesi ile beraber çalışır. Soğutma suyunun kalorifer radyatörlerinde sürekli olarak dolaşmasını ve kalorifer radyatörlerinde ortaya çıkan ısı ayrışmasını engeller. Ayrıca pompa, artakalan sıcaklık fonksiyonu aktif hale geldiği zaman, elektronik kontrol ünitesi tarafından çalıştırılır. Bu durum; örneğin, motor kapalıyken araç içi için ısıtma işlemi talebi geldiği zaman ortaya çıkar.

  • Soğutma Suyu Kapama Selenoit Valfi

Ek su kaloriferi, bir soğutma suyu kapama selenoid valfine sahiptir. Ek su kaloriferinin çalışması sırasında, motorun soğutma suyu devridaim aracının içerisinde kalorifer radyatörlerinden ayrılır. Ayırma işlemi soğutma suyu selenoidi tarafından gerçekleştirilir. Aşağıda şekil3.6’da soğutma suyu selenoid valfi görülmektedir.

  • Dozaj Pompası

Dozaj pompası, çalışma aşaması sırasında yakıtı nakleder ve dozajlar. Isıtma cihazının kapatılmasından sonra yakıt beslemesini bloke eder. Isıtma gücüne göre, kumanda ek su kaloriferi kontrol ünitesinden zamanlandırılır.

Çalışması

Ek su kaloriferinin başlatma aşaması, hemen çalıştırma, ön zaman seçimi ya da uzaktan kumanda üzerinden gerçekleşebilir. Ek su ısıtma kontrol ünitesi ısıtma cihazına bütünleşmiş edilmiştir. Ön ısıtma bujisi ısınmaya başlar ve yanma havası fanı, yakıcı ağzına hava pompalar. Yanma için gerekli hava, yalıtılmış hava emme borusu üzerinden yakıt evaparatörüne (tül) giden hava kanalı üzerinde emilir ve yanma odasına iletilir, devridaimpompası çalıştırılır. Yaklaşık 30 saniye sonra dozaj pompası yakıt gönderir. Yakıt enjeksiyonu için ventüri memesi vardır. Emilen hava, ventüri memesi biçiminde şekillendirilmiş olan seramik bir muhafaza tarafından aktarılır. Bu şekilde yakıt enjeksiyonu emme etkisiyle desteklenir. Yakıt hava karışımının yapılanması yanma odasında gerçekleşir. Daha sonra kıvılcım borusunda yanma gerçekleşir. Fotoselli ön ısıtma bujisi yanma odasında yer alır ve çalıştırma aşamasında yakıt hava karışımını ateşler. Yakıt hava karışımının ateşlenmesi, sıcak aşamada yanma odasının kızan duvarlarında gerçekleşir. Yanma sırasında oluşturulan ısı, su perdelemesinin içinde soğutma suyuna aktarılır. Soğutma suyu, soğutma suyu giriş ağzından su perdesinin muhafazasına (ısı aktarıcısı) gider. Orada, ısıtmak için gerekli ısıyı alır. Soğutma suyu, soğutma suyu çıkış ağzından muhafazayı terk eder. Ek su kaloriferinin kapanması; motorun durdurulması, ek su kaloriferinin kapatılması ya da otomatik ısıtma süresinin dolması ile gerçekleşir. Dozaj pompası kapatılır, yanma sonlandırılır, yanma havası fanı ve devridaimpompası soğutmak için çalışmaya devam eder ve daha sonra otomatik olarak kapatılır.

Kontrolleri

Kontroller, ölçüm ve teşhis cihazı ile yapılır. Aşağıdaki sistem elemanları teşhisle denetlenir:

  • Ek su kaloriferi kontrol ünitesi
  • Yanma havası fanı
  • Ön ısıtma bujisi
  • Dozaj pompası
  • Soğutma suyu kapama solenoid valfi
  • Devirdaim pompası
  • Ek olarak besleme voltajı ve veri hattı iletişimi kontrol edilir ve hatalı fonksiyonlar hata hafızasına kaydedilir. Arızalı sistem elemanları değiştirilir.

 

İletiyi paylaş


İletiye bağlantı
Sitelerde Paylaş

Yorum yazmak için hesap oluşturmalı veya giriş yapmalısın.

Yorum yapmak için üye olmanız gerekiyor

Hesap oluştur

Hesap oluşturmak ve bize katılmak çok kolay.

Hesap Oluştur

Giriş yap

Zaten bir hesabınız var mı? Buradan giriş yapın.

Giriş Yap

  • Bize katılmak ister misin?

    Seni de aramızda görmek isteriz!

×

Önemli Bilgilendirme

Bu siteyi kullanarak, Kullanım Şartlarını kabul edersiniz.